Հայաստանը վերածվում է Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի միջև աշխարհաքաղաքական դիմակայության թատերաբեմի․ Արևմտյան ԶԼՄ-ներ

Հայաստանում սպասվող խորհրդարանական ընտրությունների նախաշեմին արևմտյան հեղինակավոր «Forbes» և «The Independent» պարբերականները հոդվածներ են հրապարակել հանրապետության շուրջ սրվող աշխարհաքաղաքական մրցակցության մասին։ Երկու հրապարակումների հեղինակներն էլ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության՝ դեպի Արևմուտք որդեգրած կուրսը դիտարկում են որպես առանցքային գործոն, որը կարող է ազդել Հարավային Կովկասում ուժերի դասավորվածության վրա։

«Forbes»-ի գնահատմամբ՝ Մոսկվան գնալով ավելի անհանգստացած ու զգուշավոր է վերաբերվում Երևանի եվրաինտեգրման ձգտումներին։ Պարբերականը հիշեցնում է, որ Ռուսաստանի ԱԳՆ պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան ավելի վաղ հաստատել էր հայկական կողմին նամակ ուղարկելու փաստը։ Նամակում նախազգուշացվում է այն հնարավոր հետևանքների մասին, որոնք կարող են առաջանալ Եվրամիությանն անդամակցելու ճանապարհին հետագա քայլերի պատճառով։ Խոսքը, մասնավորապես, բնական գազի, նավթի և չմշակված ադամանդների մատակարարման ոլորտում համագործակցության համաձայնագրերի հնարավոր կասեցման կամ դադարեցման մասին է։

Հոդվածագիրներն ուշադրություն են հրավիրում այն փաստի վրա, որ Հայաստանը էներգակիրների հարցում մեծ կախվածություն ունի Ռուսաստանից։ Ըստ նրանց տվյալների՝ երկրում սպառվող բնական գազի մոտ 82 տոկոսը ներկրվում է Ռուսաստանից, մինչդեռ հանրապետությունը գրեթե չունի նավթի ու գազի սեփական զգալի պաշարներ։

Չնայած այս ամենին՝ 2020 և 2023 թվականների արցախյան իրադարձություններից հետո վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հետևողականորեն առաջ է տանում արտաքին կապերի դիվերսիֆիկացման և արևմտյան գործընկերների հետ հարաբերությունների ամրապնդման քաղաքականությունը։ Հրապարակման մեջ նշվում է, որ Հայաստանի ղեկավարությունը արտաքին քաղաքականության այս փոփոխությունը կապում է անվտանգության գործող մեխանիզմներից, այդ թվում՝ ՀԱՊԿ-ի գործունեությունից ունեցած հիասթափության հետ։

«Forbes»-ի փոխանցմամբ՝ կարևոր փուլ էր 2025 թվականի օգոստոսին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի միջնորդությամբ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը։ Հոդվածում նշվում է, որ այս համաձայնագրով ամրագրվել է Ղարաբաղի նկատմամբ Ադրբեջանի ինքնիշխանության ճանաչումը և ճանապարհ հարթվել Հարավային Կովկասում տրանսպորտային ու լոգիստիկ նոր նախագծերի կյանքի կոչման համար։

Պարբերականը շեշտում է նաև տարածաշրջանային գործընթացներում Վաշինգտոնի աճող ներգրավվածությունը։ Որպես օրինակ են բերվում ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի Հայաստան ու Ադրբեջան կատարած այցերը, ռազմավարական գործընկերության մասին համաձայնագրերի ստորագրումը և նախագահ Թրամփի կողմից Փաշինյանին հրապարակայնորեն հայտնած աջակցությունը։

«Forbes»-ի հեղինակների կարծիքով՝ եթե Հայաստանն է՛լ ավելի մերձենա Արևմուտքի հետ, ամերիկյան էներգետիկ ընկերությունները տարածաշրջանում կարող են նոր հնարավորություններ ստանալ, այդ թվում՝ մասնակցել էներգետիկ ենթակառուցվածքների և Հարավային Կովկասը Կենտրոնական Ասիային կապող տրանսպորտային երթուղիների զարգացմանը։

Իր հերթին «The Independent»-ը հայաստանյան ուղղությունը դիտարկում է Ռուսաստանի և Արևմուտքի գլոբալ դիմակայության ավելի լայն համատեքստում։

Թերթը գրում է, որ արտոնյալ պայմաններով էներգակիրների մատակարարումը հնարավոր դադարեցնելու մասին Մոսկվայի նախազգուշացումները վկայում են ոչ միայն Հայաստանում ունեցած ազդեցությունը պահպանելու ձգտման, այլև այն աճող ճնշման մասին, որին Ռուսաստանը բախվում է միանգամից արտաքին քաղաքական մի քանի ուղղություններով։

Հոդվածագիրները նշում են, որ Ուկրաինայում արդեն չորս տարուց ավելի շարունակվող հակամարտությունը Մոսկվային ստիպում է զգալի ռեսուրսներ կենտրոնացնել ռազմական գործողությունների վրա, մինչդեռ ԱՄՆ-ն ու Եվրոպական միությունն ուժեղացնում են իրենց ներկայությունն այն տարածաշրջաններում, որոնք ավանդաբար համարվել են ռուսական ազդեցության գոտի։

Հրապարակման մեջ նշվում է, որ նմանատիպ գործընթացներ նկատվում են ոչ միայն Հարավային Կովկասում, այլև Կենտրոնական Ասիայում, Արևելյան Եվրոպայում, Լատինական Ամերիկայում և Աֆրիկայում։ Որպես օրինակ են բերվում Հայաստանը, Մոլդովան, Սերբիան, Հունգարիան, ինչպես նաև Լատինական Ամերիկայի մի շարք պետություններ։

«The Independent»-ը հիշեցնում է, որ Հայաստանն արդեն ընդունել է օրենք, որը իրավական հիմք է ստեղծում Եվրամիությանը հնարավոր անդամակցության համար, ինչպես նաև գործընկերության նոր համաձայնագիր է ստորագրել ԱՄՆ-ի հետ։ Բացի այդ, հոդվածագիրներն ուշադրություն են հրավիրում Նիկոլ Փաշինյանի հասցեին Դոնալդ Թրամփի հնչեցրած դրական հայտարարությունների վրա։

Միևնույն ժամանակ, պարբերականը մանրամասն նկարագրում է այս գործընթացների վերաբերյալ Մոսկվայի արձագանքը։ Որպես քայլեր, որոնք, հեղինակների կարծիքով, Ռուսաստանն արդեն կիրառում է, նշվում են հայկական որոշ ապրանքների ներկրման ժամանակավոր սահմանափակումները, Եվրասիական տնտեսական միությանը Հայաստանի հետագա մասնակցության հարցի քննարկումը, ինչպես նաև էներգետիկ համագործակցության պայմանների հնարավոր վերանայման մասին նախազգուշացումները։

Հոդվածում մեջբերվում են նաև Ռուսաստանի ԱԳՆ պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովայի հայտարարությունները, ով մտահոգություն է հայտնել եվրոատլանտյան կառույցների հետ Երևանի մերձեցման կապակցությամբ։ Նրա խոսքով՝ Արևմուտքի քաղաքականությունն ուղղված է տարածաշրջանում և ընդհանուր առմամբ հետխորհրդային տարածքում ռուսական դիրքերի թուլացմանը։

Երկու հրապարակումներն էլ համակարծիք են, որ Հայաստանի խորհրդարանական ընտրությունները ձեռք են բերում մի նշանակություն, որը դուրս է գալիս երկրի ներքին քաղաքականության շրջանակներից։ Արևմտյան վերլուծաբանների գնահատմամբ՝ Եվրամիության և Միացյալ Նահանգների հետ Երևանի հարաբերությունների հետագա զարգացումը կարող է դառնալ այն առանցքային գործոններից մեկը, որը առաջիկա տարիներին կորոշի Հարավային Կովկասում ուժերի հավասարակշռությունը։